1. Cyfrowa tożsamość
Cyfrowa tożsamość w Polsce już niedługo przejdzie ważną zmianę. Z jednej strony funkcjonuje już dobrze znana aplikacja mObywatel – regulowana polską ustawą i rozwijana jako mobilna brama do dokumentów i usług publicznych. Z drugiej strony, na poziomie unijnym obowiązuje już rozporządzenie 2024/1183 ustanawiające europejskie ramy tożsamości cyfrowej, które przewiduje wdrożenie Europejskiego Portfela Tożsamości Cyfrowej (EUDI Wallet) do końca 2026 r. Jego wprowadzenie ma ułatwić potwierdzanie tożsamości w różnych krajach Unii Europejskiej oraz usprawnić niektóre podstawowe czynności życia codziennego i gospodarczego np. otwieranie rachunków bankowych w innych krajach członkowskich.
Już pod koniec roku do ekosystemu mObywatela dołączy również wspomniany Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej, który umożliwi obywatelom bezpieczne potwierdzanie tożsamości oraz korzystanie z usług publicznych i prywatnych w całej Unii Europejskiej.
Na pierwszy rzut oka oba rozwiązania mogą wydawać się podobne. W obu przypadkach mowa o dobrowolnej aplikacji mobilnej tożsamości cyfrowej, dokumentach w telefonie oraz potwierdzaniu danych. Jednak na poziomie konstrukcyjnym, regulacyjnym i operacyjnym są to rozwiązania różniące się w wielu aspektach.
Co należy podkreślić – oba rozwiązania są komplementarne i nie wykluczają się nawzajem. Wprowadzenie Europejskiego Portfela Tożsamości cyfrowej nie oznacza również likwidacji mObywatela. Co więcej, to właśnie polska aplikacja jest jednym z pierwszych tak rozbudowanych i użytecznych narzędzi na świecie, które może być stawiane za wzór rozwoju cyfryzacji administracji publicznej.
2. Inna geneza, inny cel
mObywatel powstał jako odpowiedź na potrzeby krajowe. Jego rozwój był konsekwencją cyfryzacji administracji publicznej oraz dążenia do uproszczenia relacji obywatel–państwo. Aplikacja integruje dokumenty i legitymacje, umożliwia potwierdzanie uprawnień, a także oferuje funkcje usługowe związane z konkretnymi zdarzeniami życia codziennego. Całość oparta jest na integracji z polskimi rejestrami państwowymi i krajowymi procedurami administracyjnymi.
Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej ma zupełnie inny punkt wyjścia. Jest elementem wspólnego rynku cyfrowego i odpowiedzią na problemy z interoperacyjnością, które ujawniły się przy funkcjonowaniu wcześniejszych ram eIDAS. Regulacje te umożliwiały notyfikację krajowych systemów identyfikacji elektronicznej, ale nie zapewniały jednolitego, powszechnie akceptowanego mechanizmu przenoszenia tożsamości między państwami. Interoperacyjność była ograniczona, a sektor prywatny w praktyce rzadko korzystał z notyfikowanych systemów.
Nowe rozporządzenie ma to zmienić. Celem nie jest jedynie cyfryzacja dokumentów, lecz stworzenie wspólnej infrastruktury zaufania, która będzie działała w całej Unii Europejskiej – zarówno w sektorze publicznym, jak i w określonych obszarach rynku prywatnego.
3. Zakres regulacyjny
mObywatel jest regulowany prawem krajowym, a więc jego funkcjonowanie, zakres dokumentów i usług, model bezpieczeństwa oraz sposób weryfikacji wynikają z polskich przepisów i decyzji ustawodawcy krajowego. To daje dużą elastyczność – katalog funkcji może być rozszerzany o nowe funkcjonalności stosunkowo szybko, w miarę pojawiania się nowych potrzeb.
Z kolei Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej jest oparty na rozporządzeniu unijnym, które ma bezpośrednie zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Oznacza to, że podstawowe zasady jego funkcjonowania, w tym szczegóły dotyczące bezpieczeństwa, interoperacyjności (czyli zdolności do współpracy między różnymi państwami UE) oraz weryfikacji tożsamości, nie są przedmiotem dowolnych decyzji poszczególnych krajów. W ramach tego rozporządzenia państwa członkowskie muszą wdrożyć EUDI Wallet zgodnie z określoną architekturą referencyjną oraz spełniać wymogi bezpieczeństwa ustalone przez Unię Europejską.
4. Konstrukcja i architektura techniczna
mObywatel jest rozwijany jako jednolity ekosystem, ściśle powiązany z krajowymi systemami informatycznymi. Oznacza to, że aplikacja jest zintegrowana z polskimi rejestrami państwowymi oraz krajowymi procedurami administracyjnymi. Podmiot weryfikujący dokument (np. urzędnik) działa w tym samym porządku prawnym i korzysta z tej samej infrastruktury technicznej, co organ wydający dokument (np. ministerstwo czy urząd), jednak aplikacja pobiera dane w czasie rzeczywistym z państwowych baz (np. PESEL), bez przechowywania cyfrowych certyfikatów.
Portfel Europejski musi funkcjonować w środowisku wielopaństwowym. Oznacza to, że weryfikator tożsamości w jednym państwie członkowskim musi mieć możliwość potwierdzenia poświadczenia tożsamości wydanego w innym państwie członkowskim, bez konieczności znajomości jego krajowych rozwiązań technicznych. Wymaga to wykorzystania cyfrowych certyfikatów, które są wystawiane przez kwalifikowanych dostawców usług zaufania. EUDI Wallet opiera się na koncepcji weryfikowalnych poświadczeń – kluczowa jest techniczna walidacja dokumentów zgodnie z jednolitymi, unijnymi standardami. Taki wymóg wprowadza dodatkowe zabezpieczenia, ale równocześnie stanowi czynnik, który uniemożliwia bezpośrednią adaptację mObywatela do EUDI Wallet. Wymaga on przechowywania certyfikatów oraz wykorzystywania dedykowanych narzędzi do ich weryfikacji, co sprawia, że konieczna jest budowa nowego systemu, a nie jedynie modyfikacja istniejącego rozwiązania.
5. Zakres zastosowań
Zakres zastosowań obu rozwiązań jest zbliżony. mObywatel koncentruje się na usługach i dokumentach funkcjonujących w polskim porządku prawnym. Obejmuje dokumenty tożsamości, legitymacje oraz usługi związane z określonymi zdarzeniami, jak np. mStłuczka. Jego główną funkcją jest uproszczenie kontaktu z administracją i instytucjami krajowymi.
EUDI Wallet projektowany jest jako narzędzie do potwierdzania tożsamości i atrybutów w modelu transgranicznym, a pilotaże pokazują wyraźnie, że chodzi nie tylko o administrację, lecz także o procesy rynkowe. Testowane były m.in. scenariusze otwierania rachunku bankowego w innym państwie UE, rejestracji karty SIM, korzystania z mobilnego prawa jazdy czy realizacji cyfrowych recept za granicą.
6. Podsumowanie
Polska bierze aktywny udział w europejskich pilotażach, takich jak POTENTIAL oraz APTITUDE, które pomagają w testowaniu wspólnych standardów technicznych dla systemów tożsamości cyfrowej.
Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Cyfryzacji, będzie to proces rozciągnięty w czasie, wymagający okresu przejściowego, w trakcie którego będzie konieczne utrzymywanie obu aplikacji ze stopniowym przenoszeniem się użytkowników aplikacji mObywatel do aplikacji europejskiego portfela tożsamości cyfrowej.
Porównanie mObywatela i Europejskiego Portfela Tożsamości Cyfrowej ukazuje, że są to dwa elementy zaawansowanej infrastruktury cyfrowej. Pierwszy odpowiada na potrzeby krajowe, drugi – na wymogi interoperacyjności wspólnego rynku.
Nowe rozwiązanie połączy krajowe potrzeby z unijnymi standardami, umożliwiając obywatelom proste korzystanie z cyfrowych usług tożsamości w całej Unii.
Autorka: Wiktoria Rogowska
